Bài này viết cho cha mẹ và người thân của người đang hoặc sắp đi Đức.
Phần lớn thông tin về du học nghề nhắm vào người đi. Nhưng cách gia đình ở nhà ứng xử trong hai năm đầu ảnh hưởng tới kết quả nhiều hơn phần lớn người nghĩ — theo cả hai chiều.
Đặt kỳ vọng đúng về tiền
Đây là nguồn hiểu lầm lớn nhất.
Thực tế của giai đoạn đầu:
- Thu nhập của người học nghề là thù lao đào tạo, thấp hơn nhiều so với lương của một người đi làm.
- Chi phí sinh hoạt ở Đức cao — nhà, bảo hiểm, ăn uống, đi lại.
- Có nhiều khoản ban đầu: đồ dùng, quần áo mùa đông, đặt cọc nhà.
- Nhiều khoản không lường trước, như quyết toán chi phí nhà mỗi năm.
Nghĩa là: trong giai đoạn đầu, phần lớn người học nghề chỉ vừa đủ nuôi bản thân, và việc gửi tiền về đều đặn thường chưa khả thi.
Hệ quả của kỳ vọng sai: con vay mượn để gửi về cho đủ, làm thêm quá giờ ảnh hưởng tới việc học, hoặc giấu gia đình về tình trạng thật. Cả ba đều dẫn tới kết quả xấu hơn nhiều so với việc chờ thêm vài năm.
Cách nhìn hợp lý: hãy xem những năm đầu là giai đoạn đầu tư, giống như thời gian học đại học. Thu nhập thật sự tới sau khi tốt nghiệp và có việc chính thức.
Đặt kỳ vọng đúng về tiến độ
- Tiếng Đức mất nhiều thời gian hơn người ta hình dung — và trình độ đủ để sống khác với trình độ đủ để làm việc.
- Năm đầu thường là năm khó nhất ở mọi mặt.
- Kết quả học không thể so với người bản xứ trong giai đoạn đầu.
- Con đường của mỗi người khác nhau — đừng so với con nhà người khác, vì hoàn cảnh, ngành nghề và nơi ở khác nhau hoàn toàn.
Cách giữ liên lạc
Nên làm:
- Hỏi về cuộc sống hằng ngày — hôm nay ăn gì, thời tiết thế nào, có bạn mới chưa. Những câu này dễ trả lời và giữ được kết nối.
- Gọi vào giờ phù hợp — chú ý chênh lệch múi giờ và lịch học của con.
- Giữ nhịp đều nhưng không quá dày — con cần thời gian để hoà nhập với môi trường mới.
- Kể chuyện ở nhà — con muốn biết mà thường ngại hỏi.
- Ghi nhận cố gắng, không chỉ hỏi kết quả.
Nên tránh:
- Chỉ hỏi về tiền và điểm số.
- Nhắc lại số tiền gia đình đã bỏ ra khi con nói thấy khó — điều này khiến con không dám nói thật lần sau.
- So sánh với người khác.
- Chuyển tin xấu ở nhà một cách đột ngột — con ở xa không làm được gì và sẽ rất khó chịu đựng.
- Đòi gọi video liên tục khi con đang bận.
- Nói rằng bao nhiêu người muốn được như con — câu này làm con thấy có lỗi vì đã than.
Dấu hiệu con đang gặp khó
Người ở xa thường giấu vì không muốn cha mẹ lo. Hãy chú ý:
- Liên lạc thưa dần rõ rệt, hoặc chỉ trả lời qua loa.
- Tránh gọi video.
- Giọng nói khác, trông mệt mỏi hoặc sút cân.
- Không kể gì về bạn bè hay hoạt động.
- Nói mọi thứ đều ổn theo cách quá gọn.
- Có dấu hiệu về giấc ngủ hoặc tâm trạng.
- Hỏi vay tiền mà không giải thích rõ.
Cách hỏi: hỏi trực tiếp và cụ thể — con có đang thấy khó không, chuyện gì đang làm con mệt nhất. Câu hỏi mở dễ trả lời hơn câu hỏi có hoặc không.
Điều quan trọng: nếu con nói thấy khó, phản ứng đầu tiên quyết định việc con có nói tiếp lần sau không. Hãy nghe trước, đừng vội khuyên, và đừng trách.
Khi con gặp vấn đề nghiêm trọng
- Có nơi hỗ trợ ở Đức — trường có tư vấn tâm lý, có trung tâm tư vấn cho người nhập cư, có phòng thương mại phụ trách việc đào tạo. Hãy khuyến khích con tìm tới thay vì tự xoay.
- Đừng thúc con bỏ về ngay khi mới nghe vấn đề — thường có phương án khác mà con chưa biết.
- Cũng đừng ép con phải cố bằng mọi giá — nếu có vấn đề về sức khoẻ hoặc bị đối xử sai, việc con lên tiếng là đúng.
- Cảnh giác với người hứa lo giấy tờ với chi phí cao — đây là nơi nhiều gia đình bị lừa mất tiền.
- Với dấu hiệu về sức khoẻ tinh thần nghiêm trọng — con nói tuyệt vọng, nói mọi người sẽ tốt hơn nếu không có mình — hãy coi đây là việc khẩn cấp: giữ liên lạc thường xuyên, nhờ người quen ở gần con tới thăm nếu có, và thúc con tìm hỗ trợ chuyên môn ngay.
Trước khi con đi — việc gia đình nên làm
- Kiểm tra kỹ đơn vị tư vấn — tìm hiểu về công ty, đọc hợp đồng, hỏi người đã đi qua đơn vị đó. Đây là nơi rủi ro lừa đảo cao nhất.
- Không đưa tiền cho lời hứa miệng — mọi khoản phải có hợp đồng và biên nhận.
- Cảnh giác với hứa hẹn chắc chắn đỗ hoặc chi phí thấp bất thường.
- Nói thẳng về tài chính gia đình — con cần biết thực tế để không mang gánh nặng sai.
- Chuẩn bị tâm lý cho cả hai bên về việc năm đầu sẽ khó.
- Thống nhất cách liên lạc trước khi đi.
Nếu con muốn về giữa chừng
- Nghe hết lý do trước khi phản ứng.
- Hỏi con đã tìm tư vấn chính thức chưa — thường có phương án như đổi nơi đào tạo mà con không biết.
- Nếu quyết định về, yêu cầu làm đúng thủ tục — bỏ trốn gây hậu quả pháp lý theo con nhiều năm.
- Đừng để con thấy mình là thất bại của gia đình — điều này để lại vết sâu hơn nhiều so với việc không hoàn thành chương trình.
Một điều đáng nhớ
Con bạn đang làm một việc rất khó: dựng lại toàn bộ cuộc sống ở một nơi không có ai quen, bằng một ngôn ngữ chưa thạo, ở tuổi còn trẻ.
Điều gia đình có thể cho đi mà không tốn gì — và có giá trị hơn bất cứ khoản tiền nào — là để con biết rằng nếu mọi thứ không như kế hoạch, ở nhà vẫn là nơi con nói thật được.
Câu hỏi thường gặp
Con đi học nghề có gửi tiền về được ngay không?
Thường chưa. Trong giai đoạn đầu phần lớn người học nghề chỉ vừa đủ nuôi bản thân vì thù lao đào tạo thấp trong khi chi phí sinh hoạt ở Đức cao.
Hệ quả của kỳ vọng sai về tiền là gì?
Con vay mượn để gửi về cho đủ, làm thêm quá giờ ảnh hưởng việc học, hoặc giấu gia đình về tình trạng thật — cả ba đều dẫn tới kết quả xấu hơn.
Không nên nói gì khi con than khó?
Đừng nhắc lại số tiền gia đình đã bỏ ra, đừng so sánh với người khác, và đừng nói bao nhiêu người muốn được như con — những câu này khiến con không dám nói thật lần sau.
Dấu hiệu nào cho thấy con đang gặp khó?
Liên lạc thưa dần rõ rệt, tránh gọi video, trông mệt mỏi sút cân, không kể gì về bạn bè, hoặc nói mọi thứ đều ổn theo cách quá gọn.
Con muốn về giữa chừng thì nên làm gì?
Nghe hết lý do trước khi phản ứng, hỏi con đã tìm tư vấn chính thức chưa vì thường có phương án như đổi nơi đào tạo, và nếu về thì phải làm đúng thủ tục.
