Làm thêm ở Đức: giới hạn phải biết và rủi ro phải tránh

Chi phí sinh hoạt ở Đức không thấp, nên gần như ai sang cũng nghĩ tới việc làm thêm.

Đây là việc hợp pháp và phổ biến — nhưng có giới hạn cụ thể mà vi phạm có thể ảnh hưởng tới giấy phép cư trú của bạn, và có những cái bẫy nhắm riêng vào người mới sang.

Lưu ý quan trọng: quy định về số giờ làm thêm, ngưỡng thu nhập và nghĩa vụ thuế khác nhau tuỳ diện cư trú của bạn và thay đổi theo thời gian. Bài này nêu nguyên tắc và các câu cần hỏi — hãy xác nhận giới hạn cụ thể áp dụng cho bạn với cơ quan quản lý người nước ngoài hoặc bộ phận tư vấn quốc tế của trường trước khi nhận việc.

Trước hết: kiểm tra giấy phép của bạn cho phép gì

Đây là bước không được bỏ. Quyền làm thêm phụ thuộc vào diện của bạn:

• Sinh viên đại học — có giới hạn về số ngày hoặc số giờ được làm trong năm.
• Người học nghề — quy định khác, và thường chặt hơn vì chương trình đã chiếm phần lớn thời gian.
• Người học tiếng hoặc học dự bị — thường bị hạn chế nhiều nhất, và trong một số trường hợp cần xin phép riêng.
• Người có giấy phép lao động — điều kiện theo giấy phép đó.

Nơi kiểm tra: giấy phép cư trú của bạn thường ghi rõ điều kiện làm việc. Nếu không rõ, hỏi cơ quan quản lý người nước ngoài — hỏi trước khi nhận việc, không phải sau.

Vì sao giới hạn quan trọng tới vậy

Vi phạm quy định về làm thêm không phải chuyện nhỏ:

• Có thể ảnh hưởng tới việc gia hạn giấy phép cư trú.
• Có thể ảnh hưởng tới đơn xin định cư sau này.
• Làm chui không hợp đồng thì bạn không được bảo vệ gì khi có tranh chấp hoặc tai nạn.
• Có thể phát sinh nghĩa vụ thuế và bảo hiểm mà bạn không lường trước.

Điểm quan trọng: việc học hoặc đào tạo phải là hoạt động chính. Nếu làm thêm tới mức ảnh hưởng kết quả học, bạn có nguy cơ mất cả hai.

Hợp đồng cần có gì

Nguyên tắc: luôn có hợp đồng bằng văn bản. Làm việc chỉ dựa trên lời hứa miệng là tự đặt mình vào thế yếu.

Hợp đồng nên ghi rõ:

• Công việc cụ thể.
• Số giờ làm và cách sắp lịch.
• Mức trả cho mỗi giờ.
• Cách và thời điểm trả lương.
• Chế độ nghỉ.
• Điều kiện chấm dứt.

Trước khi ký:

• Đọc kỹ, nhờ dịch nếu cần — đừng ký thứ mình không hiểu.
• Giữ một bản.
• Hỏi về mức lương tối thiểu áp dụng — Đức có quy định về mức tối thiểu và bạn nên biết mức hiện hành.

Về thuế và bảo hiểm

Đây là phần người mới hay bỏ qua rồi gặp rắc rối:

• Bạn cần mã số thuế để đi làm hợp pháp — xin từ cơ quan thuế.
• Có các ngưỡng thu nhập mà vượt qua thì phát sinh nghĩa vụ đóng thuế và bảo hiểm khác đi. Hỏi rõ ngưỡng hiện hành.
• Thu nhập có thể ảnh hưởng tới chế độ bảo hiểm y tế sinh viên của bạn — đây là điểm rất hay bị sót.
• Lưu phiếu lương — bạn cần chúng cho việc quyết toán và cho các thủ tục sau này.
• Có thể được hoàn thuế nếu đã nộp thừa — nhiều người không biết và không làm.

Dấu hiệu công việc rủi ro

Đây là phần cần đọc kỹ nhất:

• Không có hợp đồng, chỉ thoả thuận miệng.
• Trả tiền mặt không có giấy tờ — bạn không chứng minh được thu nhập và không được bảo vệ.
• Mức trả thấp hơn quy định rõ rệt.
• Yêu cầu làm nhiều giờ hơn giới hạn của giấy phép — người thuê nói không sao đâu nhưng người chịu hậu quả là bạn.
• Giữ giấy tờ của bạn.
• Đòi bạn trả tiền để có việc.
• Công việc không giống mô tả ban đầu.
• Không cho bạn liên hệ với bên ngoài, hoặc kiểm soát nơi ở của bạn.
• Hứa hẹn thu nhập cao bất thường.

Các dấu hiệu cuối cùng trong danh sách này nghiêm trọng hơn nhiều so với vấn đề lao động thông thường — kiểm soát giấy tờ, kiểm soát nơi ở, ngăn liên lạc là dấu hiệu của tình huống bóc lột. Nếu gặp, hãy liên hệ ngay với cơ quan tư vấn hoặc cảnh sát.

Nơi tìm việc an toàn

• Bảng tin và trung tâm việc làm của trường — nguồn đáng tin nhất cho sinh viên.
• Cơ quan lao động liên bang — có dịch vụ giới thiệu việc.
• Trang tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp.
• Giới thiệu từ người quen đã làm ở đó.

Cẩn thận với: quảng cáo trong các nhóm mạng xã hội không rõ nguồn, và các trung gian đòi phí giới thiệu việc làm.

Cân đối với việc học

Đây là phần quyết định lâu dài:

• Việc học là lý do bạn ở đây — và cũng là điều kiện của giấy phép cư trú.
• Tính thời gian thật — cộng cả thời gian đi lại, không chỉ giờ làm.
• Ưu tiên công việc linh hoạt theo lịch học.
• Ưu tiên công việc có ích cho nghề của bạn nếu có thể — kinh nghiệm liên quan có giá trị hơn nhiều so với chênh lệch vài đồng mỗi giờ.
• Công việc dùng tiếng Đức giúp tiến bộ nhanh hơn nhiều so với lớp học.
• Đừng đánh đổi giấc ngủ — làm ca đêm rồi đi học sáng là công thức dẫn tới hỏng cả hai.

Khi có vấn đề với nơi làm

• Ghi lại giờ làm thực tế mỗi ngày — đây là bằng chứng quan trọng nhất.
• Lưu hợp đồng, phiếu lương và tin nhắn.
• Liên hệ công đoàn ngành — họ tư vấn cho người lao động.
• Trung tâm tư vấn cho người nhập cư — nhiều nơi có tư vấn về lao động.
• Bộ phận tư vấn quốc tế của trường.
• Cơ quan tư vấn về lao động công bằng cho người nước ngoài.

Về nỗi lo bị ảnh hưởng giấy tờ khi khiếu nại: hãy hỏi tư vấn trước khi hành động. Các tổ chức này hiểu tình huống và có thể tư vấn cách xử lý bảo vệ được cả quyền lợi lẫn tình trạng cư trú của bạn.

Một điều đáng nhớ

Làm thêm ở Đức là chuyện bình thường và hàng trăm nghìn người làm mỗi năm không gặp vấn đề gì.

Khác biệt giữa họ và những người gặp rắc rối thường chỉ nằm ở hai việc: kiểm tra giấy phép của mình cho phép gì, và không nhận việc không có hợp đồng. Hai việc đó tốn một buổi và tránh được gần như mọi rủi ro.

Câu hỏi thường gặp